Historia miasta

Historia Nowego Jorku na osi czasu:

Pierwotni Amerykanie

Pierwotni mieszkańcy przybyli na te tereny z Azji prawdopodobnie tzw. mostem lądowym przez obecną cieśninę Beringa ok. 9-10 tys. lat temu, następnie rozprzestrzenili się wzdłuż wschodniego wybrzeża kontynentu.

Pierwotne ludy zamieszkujące Amerykę Północną

Pierwotne ludy zamieszkujące Amerykę Północną

prehistoria

Kolumb odkrywa Amerykę

1492 r.

Europejczycy docierają na półwysep Manhattan

Terenami na których obecnie położony jest Nowy Jork od dawna interesowały się mocarstwa europejskie. W końcu, w 1524 roku po raz pierwszy dopływa tutaj włoski żeglarz, podróżnik i odkrywca – Giovanni Verrazano.

1524 r.

Holenderska osada

Holendrzy zakładają tu faktorię (osadę handlową), w której handlowano głównie futrami.

1614 r.

Nowy Amsterdam

Holenderska Kompania Zachodnioindyjska buduje pierwszą stałą osadę kupiecką i nazywa ją Nowy Amsterdam, a całą kolonię Nowymi Niderlandami. Głównymi mieszkańcami okolicy byli wówczas Indianie Algonkinowie. Za zgodę na osiedlenie się przybyszów z Holandii, Indianie otrzymali paciorki i inne błyskotki, których wartość szacowano na ok. 60 florenów.

Nowy Amsterdam powoli rozrasta się. W dzisiejszych dzielnicach Brooklyn, Harlem i Bronx licznie osiedlają się rolnicy z Walonii i Flamandii.

Nowy Amsterdam w 1660 r.

 

1624 r.

Sprowadzenie niewolników

Pierwsi czarni niewolnicy zostają przywiezieni z Afryki. Wkrótce potem przy Wall Street powstaje pierwszy targ niewolników.

1625 r.

Starcia z Indianami

W latach 1643 – 1645 Trwają bitwy z Indianami, zakończone tymczasowym rozejmem.

W 1653 r. Holendrzy budują wielką palisadę (wall) przeciwko napadom Indian. Trakt biegnący wzdłuż ogrodzenia nazwano Wall Street – nazwa przetrwała do dzisiaj.

Palisada wzdłuż dzisiejszej Wall Street

1643 - 1645

Anglicy zdobywają miasto

Morska rywalizacja między Holendrami i Anglikami zakończyła się sukcesem tych ostatnich. Król Anglii Karol II podarował swojemu bratu, księciu Yorku, rozległy teren obejmujący kolonię holenderską.

W 1664 r. Nowy Amsterdam poddał się bez walki Anglikom, którzy zmienili nazwę miasta na Nowy Jork.

Holenderscy kupcy bez trudu przystosowali się do rządów Anglików, którzy szanowali ich tradycje kulturalne, nie narzucali swojego języka urzędowego i respektowali swobody religijne.

1664 r.

Nowy Jork w okresie kolonialnym

Pod rządami brytyjskimi miasto szybko się rozwija, w 1700 roku liczy już 5 tysięcy mieszkańców. Głównym źródłem dochodu był handel mąką, rozwijały się też pierwsze stocznie okrętowe. W niektórych latach do portu zawijało nawet 200 statków, kwitł handel z Indiami Zachodnimi oraz Anglią.

Jednak w czasie stuletnich rządów w Nowym Jorku Anglicy bardziej dbali o własne interesy niż o pomyślność kolonii. Na kupców nakładano coraz większe podatki i opłaty stemplowe. Opór przeciwko Brytyjczykom wzmagał się…

 

XVIII wiek

Wojna o niepodległość

… w końcu, w 1776 roku trzynaście byłych angielskich kolonii ogłasza swoją niepodległość.

Rozpoczyna się Wojna o niepodległość Stanów Zjednoczonych. Do nowojorskiego portu przypływa 500 okrętów pod dowództwem generała Williama Howe, który próbuje stłumić rewolucję. Miasto staje się główną kwaterą brytyjskich wojsk.

Przez kolejne 7 lat na całym wschodnim wybrzeżu trwają krwawe bitwy. Generałem wojsk amerykańskich zostaje Jerzy Waszyngton.

1776 r.

Uznanie niepodległości

3 września zostaje zawarty Pokój Wersalski, który ogłasza Stany Zjednoczone jako niepodległe państwo.

25 listopada do Nowego Jorku wkraczają zwycięskie wojska Jerzego Waszyngtona; Anglicy opuszczają miasto.

1783 r.

Nowy Jork stolicą

W 1785 r. Nowy Jork zostaje obrany stolicą kraju.

W cztery lata później Jerzy Waszyngton w Federal Hall składa przysięgę na pierwszego prezydenta Stanów Zjednoczonych.

W 1790 r. stolica zostaje przeniesiona do Filadelfii.

1785 - 1790

Pierwszy szpital

Otwarcie New York Hospital – najstarszego szpitala w mieście i drugiego najstarszego w USA.

1791 r.

New York Post

Amerykański polityk, Alexander Hamilton za pozyskane od inwestorów 10 tys. dolarów zakłada gazetę New York Post. 

Obecnie jest to jedna z najczęściej czytanych amerykańskich gazet.

1801

Rozkwit portu

Na początku XIX wieku nowojorski port przeżywa okres rozkwitu. Wokół East River rozwijają się doki, stocznie okrętowe i manufaktury.

W 1807 r. po rzece Hudson swój inauguracyjny rejs odbywa pierwszy statek parowy Clermont, zaprojektowany przez Roberta Fultona. Wprowadzenie parowców znacznie skróciło czasy podróży – w ciągu 72 godzin można było się dostać do stolicy stanu – Albany.

W 1818 r. uruchomiono pierwszą regularną linię transatlantycką: Nowy Jork – Liverpool.

W 1825 r. zostaje otwarty Kanał Erie – szlak wodny o długości 584 km, łączący Atlantyk z Wielkimi Jeziorami. Jego otwarcie umocniło hegemonię Nowego Jorku jako portu, a także przyczyniło się do rozwoju miast w głębi kontynentu – Chicago, Detroit, i Cleveland. Budowa kanału była wielkim wyzwaniem inżynieryjnym – duża jego część została wykuta ręcznie w litej skale. Prace pochłonęły życie tysięcy robotników.

1807 r.

200 tys. mieszkańców

W 1830 r. Manhattan liczył już ponad 200 tys. mieszkańców, a sąsiednie miasto Brooklyn – więcej niż 20 tysięcy.

Na ulicach pojawiły się pierwsze konne omnibusy; otwarto również linię kolejową łączącą Nowy Jork z Harlemem.

1830 r.

Wielki pożar

Zimą 1835 r. duża część starego Nowego Jorku zostaje strawiona przez wielki pożar. Strażacy nie są w stanie czerpać wody z zamarzniętych rzek. Doszczętnie zniszczonych zostaje ok. 700 budynków.

Wielki pożar Nowego Jorku

Wielki pożar Nowego Jorku

1835 r.

Wystawa Światowa

Na terenie obecnego Bryant Parku odbyła się pierwsza w Nowym Jorku Wystawa Światowa.

1853 r.

Wojna secesyjna

W 1861 r. wybucha wojna secesyjna. Nowy Jork opowiada się po stronie Północy (unionistów).

Wojna kończy się 4 lata później zwycięstwem Północy i zniesieniem niewolnictwa.

1861 - 1865

Kolej na pomostach

Wzdłuż Greenwich Street otwarto pierwszą linie kolei biegnącej po specjalnych pomostach. Wkrótce wybudowano kolejne linie wzdłuż Drugiej, Trzeciej, Szóstej i Dziewiątej Alei.

Podróżowało się dzięki nim szybciej, ale była źródłem hałasu i zanieczyszczeń.

1868 r.

Most Brookliński

Manhattan i Brooklyn – dwie najbardziej zaludnione części aglomeracji zostają połączone mostem Brooklińskim, przechodzącym nad wodami East River.

1883 r.

Statua Wolności

Od tego roku imigrantów wpływających do Nowego Jorku wita potężna Statua Wolności. Jest to dar narodu francuskiego, upamiętniający przymierze obu narodów w czasie wojny o niepodległość.

Nowy Jork staje się bramą Nowego Świata.

1886 r.

3,5 mln mieszkańców

W 1898 r. połączono 5 przylegających do siebie okręgów administracyjnych – tym samym Nowy Jork stał się drugim co do wielkości miastem świata (3,5 mln mieszkańców).

Na progu dwudziestego stulecia miasto było już głównym ośrodkiem gospodarczo-finansowym Ameryki. Mieściło się tu 70% korporacji przemysłowych, a przez port przechodziło dwie trzecie importowanych do USA towarów.

Bogatym powodziło się coraz lepiej – warunki życia biednych imigrantów pogarszały się. Pojawiają się pierwsze próby reform politycznych i społecznych. W 1900 roku powstaje związek pracownic przemysłu odzieżowego, który podjął walkę o prawa dla kobiet i ciężko pracujących dzieci. 

1898 r.

Epoka drapaczy chmur

Miasto zaczyna piąć się w górę.

Pierwszym drapaczem chmur  jest wysoki na 95 m Flatiron Building. Wkrótce na Manhattanie pojawią się dziesiątki kolejnych wieżowców.

W 1913 r. otwarty zostaje Wieżowiec Woolwortha (241 m) – najwyższy ówcześnie budynek na świecie.

Wkrótce na poziomie ulic zaczyna brakować światła słonecznego. W 1916 r. aby przeciwdziałać całkowitemu zaciemnieniu ulic, Rada Miejska tworzy kodeks urbanizacji, ujednolicający warunki zabudowy.

W 1931 r. ma miejsce otwarcie wieżowca Chryslera (319 m), a rok później – Empire State Building (381 m), który przez kolejne 40 lat będzie nosił tytuł najwyższego budynku świata.

Empire State Building. Fot. Jeroen P (CC BY-NC-SA 2.0)

Empire State Building. Fot. Jeroen P (CC BY-NC-SA 2.0)

1902 r.

Otwarcie Grand Central

W 1913 r. zostaje otwarty dworzec Grand Central Terminal. Od początku imponuje swoją wielkością i wspaniałą architekturą.

Grand Central w 1930 r. - fot. Hal Morey

Grand Central w 1930 r. – fot. Hal Morey

1913 r.

Szalone lata 20. i Wielki Kryzys

Lata dwudzieste dla wielu nowojorczyków były okresem wspaniałego życia. Ton nadawał burmistrz Jimmy Walker, który uwodził kobiety, pił alkohol w nielegalnych barach i kibicował drużynie Yankees. Rozkwitały broadwayowskie musicale i muzyka jazzowa.

Dobre czasy skończyły się 29 października 1929 r. wraz z krachem na nowojorskiej giełdzie, spowodowanym nieuczciwymi spekulacjami na kursach walut. Lata 30. były wyjątkowo trudne: co czwarty mieszkaniec miasta nie miał pracy, na ulicach pojawiły się tłumy bezdomnych i kolejki po zasiłki.

Poprawa sytuacji gospodarczej nastąpiła po czterech latach, po wyborze na burmistrza miasta Fiorella La Guardia.

1929 r.

Stolica świata

Liczni intelektualiści  i artyści (m.in. Albert Einstein,  Marc Chagall, Pieter Mondrian, Arthur Rubinstein), zmuszeni przez totalitaryzm i wojnę do opuszczenia Europy, znaleźli schronienie w Nowym Jorku. Odniesione w 1945 r. zwycięstwo nad Niemcami wzmocniło wyraźnie międzynarodową rolę Stanów Zjednoczonych. Nowy Jork stał się finansową i kulturalną stolicą świata.

Pozycja Nowego Jorku została podkreślona przez ulokowanie w mieście głównej siedziby Organizacji Narodów Zjednoczonych, której budynek został oddany do użytku w 1952 r.

1945 r.

Otwarcie lotniska Johna F. Kennediego

W dzielnicy Queens wybudowane zostaje nowe międzynarodowe lotnisko.

Początkowo nazywane Idlewild Airport, w 1963 r. zmienia nazwę na Port Lotniczy im. Johna F. Kennediego.

1948 r.

Otwarcie muzeum Guggenheima

1959 r.

Kolejny kryzys finansowy

W 1975 r. Nowy Jork po raz kolejny znalazł się u progu bankructwa. Banki odmawiają pożyczek na kolejne miejskie inwestycje.

Dodatkowo miasto boryka się z konfliktami na tle rasowym, wzrostem liczby bezdomnych, dilerami narkotykowymi oraz wysoką przestępczością.

Mimo to Nowy Jork pozostał nie mającym sobie równego centrum finansowym i stolicą kulturalną, a nowo powstałe drapacze chmur odmieniły po raz kolejny skyline Manhattanu.

1975 r.

World Trade Center

W 1973 r. w dolnej części Manhattanu ukończono budowę bliźniaczych wież World Trade Center (światowego centrum handlu).

400-metrowe wieże pozbawiają Empire State Building tytułu najwyższego budynku w mieście.

1973 r.

Nowy Jork odzyskuje wypłacalność

1981 r.

Boom gospodarczy

Gwałtowny wzrost cen nieruchomości.

Donald Trump, człowiek – symbol bogatych yuppie lat osiemdziesiątych kończy budowę wieżowca Trump Tower.

1983 r.

Zamach terrorystyczny na WTC

Największy w historii Stanów Zjednoczonych zamach terrorystyczny. Zamachowcy porywają 4 samoloty pasażerskie. Dwa z nich kierują się w stronę bliźniaczych wież World Trade Center, w które uderzają odpowiednio o godz. 8:46 i 9:03 czasu lokalnego. Kilkadziesiąt minut później oba budynki całkowicie się zawalają.

W zamachu na Nowy Jork giną 2602 osoby. Winą za zamachy obarczono organizację Al-Ka’ida dowodzoną przez Osamę bin Ladena.

Płonące bliźniacze wieże. Fot. Stevea Ludluma z New York Timesa

Płonące bliźniacze wieże. Fot. Steve Ludlum z New York Timesa

11 września 2001 r.

Wielki blackout

O godzinie 16:11 do większości odbiorców przestała docierać energia elektryczna. Cały Nowy Jork i północno-wschodnia część USA zostały sparaliżowane na blisko dobę. Przestała działać komunikacja miejska, klimatyzatory, telefony, telewizja, a miasto pogrążyło się ciemności.

Blackout 2003

Wielki blackout widoczny na zdjęciu satelitarnym

14 sierpnia 2003 r.

Nowy Jork przegrywa starania o Olimpiadę w 2012 r.

2005 r.

Times Square zamknięty dla samochodów

2009 r.

Huragan Irene

Do miasta dociera tropikalny cyklon Irene.

Huragan Irene

Huragan Irene

2011 r.

Protesty „Okupuj Wall Street”

17 września 2011 w Zuccotti Park rozpoczyna się seria demonstracji przeciwko finansistom, chciwości korporacji, banków i nierównościom społecznym.

Protesty "Okupuj Wall Street"

Protesty „Okupuj Wall Street”

2011

Huragan Sandy

29 paźdiernika 2012 do miasta dociera kolejny huragan – Sandy.

Zostają zamknięty szkoły, nie kursuje komunikacja miejska, mieszkańcom zostają udostępnione schrony, odbywa się przymusowa ewakuacja z najbardziej zagrożonych dzielnic.

2012 r.

Bill de Blasio nowym burmistrzem

2014 r.

Otwarcie centrum pamięci o 11 września

21 maja 2014, po 13 latach od zamachów na World Trade Center, zostaje otwarte centrum poświęcone pamięci ofiar zamachów z 11 września.

2014 r.